De Olympische Winterspelen waren er een om niet snel te vergeten. Voor fotograaf Henk Jan Dijks, die al meerdere edities meemaakte, sprongen deze Spelen eruit door de unieke prestaties die de sporters leverden. Samen met hem blikken we terug op het toernooi en op de prestaties van de Friese schaatssters.

De Olympische Winterspelen in Milaan waren alweer de zevende editie waarbij Dijks aanwezig was als fotograaf. Al bijna twintig jaar werkt hij in de sportfotografie en daar houdt hij het ook bewust bij. Er zit meer uitdaging bij het maken van sportfoto’s, legt hij uit. De beleving, de emoties van de sporters en natuurlijk mooie actiebeelden proberen te maken. Die focus op emotie is volgens hem ook duidelijk terug te zien in zijn werk. Mijn meeste foto’s zijn te herkennen aan de emoties. Dat zoek ik erg op.​

Toch is schaatsen niet per se de meest dynamische sport om vast te leggen. Schaatsen is best wel saai om te fotograferen, want het is steeds hetzelfde rondje. Het gaat bij de Spelen vooral om de emotie die je na afloop ziet. Alles draait om emotie bij de Spelen. Volgens Dijks wordt het werk van fotografen de laatste jaren wel lastiger. Je wordt tegenwoordig steeds meer belemmerd in waar je mag komen. Er zijn veel gebieden rondom de schaatsbanen waar je als fotograaf niet meer mag komen. Dat is wel jammer. Tuurlijk probeer je af en toe ergens naartoe te gaan om te kijken of je daar mag staan, maar dan word je wel weggestuurd.​

“Ik stond toevallig in de mixed zone, toen ze ten huwelijk werd gevraagd”

Ondanks die beperkingen blijft de ervaring bijzonder. Het was erg leuk. Het zijn hele drukke dagen. In de ochtend ga je naar de trainingen, in de middag langebaanschaatsen en af en toe de shorttrack. Maar het is altijd een hele belevenis om bij de Spelen te zijn. Ook merkt hij hoe groot het belang van de Spelen is voor de sporters. Er is ontzettend veel aandacht voor. Er mogen vanuit Nederland volgens mij maar tien fotografen heen. En je merkt aan de schaatssters dat het heel belangrijk is.​

Deze editie werd de meest succesvolle ooit voor Nederland met een recordaantal medailles, met daarin een belangrijke rol voor de Friese schaatssters.​

HET VERHAAL VAN RIJPMA-DE JONG

Voor Dijks springt één moment er bovenuit: de overwinning van Antoinette Rijpma-de Jong. Niet alleen vanwege de race zelf, maar vooral door de emotie die daarna loskwam. Misschien is dat wel het meest emotionele moment dat ik heb kunnen vastleggen. Zij was echt heel erg gemotioneerd. Ik had wel het gevoel dat het zou kunnen, want de andere tijden vielen heel erg tegen, vond ik. Maar ze moest het nog wel even doen. En dat was heel leuk.​

Volgens Dijks speelde ook het verhaal achter de overwinning een grote rol. Het hele verhaal dat erachter zit van het pesten en alle emoties die dan loskomen als ze weet dat ze goud heeft. Dat was toch wel een bijzonder moment. Tijdens de race heeft Dijks weinig tijd om daarvan te genieten. Op dat moment ben je vooral bezig met het fotograferen en denk je pas later op de dag: hé, dat was eigenlijk wel heel bijzonder voor haar.​

Het moest voor Rijpma-de Jong wel gebeuren op deze Spelen. Het waren haar derde Spelen en dat het haar dan toch nog gelukt is! Was het nu niet gelukt, dan zou de kans over vier jaar veel kleiner zijn geweest. Maar zeg nooit nooit, kijk maar naar Bergsma haha.​

DE KRACHT VAN FEMKE KOK

De beste prestatie van de Friese schaatssters op de Spelen kwam waarschijnlijk van de altijd goedlachse Femke Kok. Dijks prijst haar open houding: Als je een foto wilt maken is ze altijd heel open en neemt ze de tijd. Hij was op zoek naar die ene foto van haar. Ik had geluk dat ik één foto heb gemaakt van toen ze tien seconden de Friese vlag vasthad. Dan moet je net even op de juiste plek staan.​

Over haar prestaties is hij glashelder: Die zijn natuurlijk top. Daar kun je niks anders van vinden dan dat ze hartstikke goed zijn. Kok is volgens Dijks iemand van wie je van tevoren weet dat ze gaat winnen, maar het moment moet ze wel zelf nog waarmaken. Ik denk dat ze, zoals ze zelf ook weleens heeft gezegd, verwacht dat ze goud zou winnen. Als fotograaf denk je daar vooraf niet echt over na. Ik houd de Friezen extra in de gaten bij wedstrijden en trainingen, maar ik was niet bezig met het idee dat Femke goud zou pakken.​

Tijdens de spannende ontknoping van de 1500 meter moest Dijks snel schakelen. Je weet dat ze de snelste tijd heeft en er komt er nog één. Dan ga je uit van twee scenario’s: Leerdam of Kok. Leerdam was sneller en dan ligt de focus op haar emotie. Maar ik denk niet: wat jammer dat Kok geen goud heeft.​

EEN UNIEKE FOTO

Niet alleen sportieve momenten leverden bijzondere beelden op. Een van de meest gedeelde foto’s van Dijks was het huwelijksaanzoek aan Marijke Groenewoud. Het leuke was dat ik toevallig in de mixed zone stond toen ze ten huwelijk werd gevraagd. Ik zat eigenlijk te wachten op Bergsma, want ik wou eigenlijk een foto maken van hem met zijn vrienden en familie. Dat heb ik gemist en toen gebeurde aan de andere kant dat huwelijksaanzoek. Ik was de enige die dat op de foto had gezet en dat is best wel bijzonder bij zo’n groot toernooi.​

Dat soort exclusieve momenten zijn zeldzaam. Dat is wel heel fijn hoor. Je hebt heel weinig mogelijkheden om iets te maken wat een ander niet heeft omdat je met zoveel mensen bent. Voor Groenewoud zelf begon het toernooi niet ideaal. Op de 1500 meter en de 3 kilometer vielen de prestaties tegen. Toen mocht ze ook nog de vijf kilometer doen, die tegenviel. Maar dan is het wel mooi dat ze op deze manier het toernooi afsluit.​

Dijks doelt op de massastart, de discipline waar Groenewoud in uitblinkt. Dat was een medaille waarvan ik dacht: de kans is heel groot dat ze die gaat pakken. Volgens hem was die prestatie ook het resultaat van sterk teamwork. Volgens mij heeft ze dat het hele seizoen al goed gedaan. En de samenwerking met Bente Kerkhoff. Groenewoud pakt goud, maar zij heeft daar ook echt wel een groot aandeel in. Dan is het ook leuk dat ze dat samen vieren.​

Al met al kijkt Dijks terug op een bijzondere editie van de Winterspelen. Maar op welke plek komt deze editie te staan van alle edities? Qua beleving staat die wel bijna onderaan. Niet de beleving op de schaatsbaan, maar in de stad zelf. Er was weinig te merken van de Spelen. In het centrum had je wel wat uitingen, maar als je buiten het centrum kwam zag je bijna helemaal niks meer. Maar qua resultaten staat die bovenaan hoor.